Hersenscan onderdeel (fMRI)

 

 

Informatiebrief fMRI onderzoek

 

Geachte ouder(s) / verzorger(s),

De school van uw kind werkt mee aan het onderzoek ‘Leren voor Later’ van de Vrije Universiteit Amsterdam.  Uw kind doet hieraan mee, waar wij heel blij mee zijn!

Naast het gedeelte op school hebben wij nog een optioneel nieuw onderdeel: een onderzoek waarbij een hersenscan (een functionele MRI-scan) wordt gemaakt. In deze brief vertellen wij u hier meer over en nodigen we uw zoon/dochter uit deel te nemen aan ons fMRI-onderzoek.  Deze informatiebrief is geheel vrijblijvend, de deelname van uw kind aan het ‘Leren voor Later’ onderzoek op school verplicht hem/haar geenszins om ook aan dit nieuwe onderdeel mee te doen.

In het algemeen vinden jongeren het heel leuk om aan fMRI-onderzoek mee te doen. Het onderzoek vindt plaats op locatie (Spinoza Centrum, zie onder), op een (weekend)dag buiten de lestijden en zal ongeveer 1,5 uur duren.

Doel van het extra onderdeel

Er zijn aanwijzingen dat iemands leerhouding beïnvloedt op welke informatie iemand let tijdens leren. Bijvoorbeeld, op welk aspect van feedback iemand let of waar het brein de aandacht op richt als een fout wordt gemaakt. Door de gegevens uit de vragenlijsten en taken op school te koppelen aan de hersenactiviteit, kunnen we alle puzzelstukjes rondom motivatie en leerhouding van jongeren bij elkaar krijgen.

Wat is fMRI en wat gaan we precies doen?

Voor dit onderzoek maken we gebruik van hersenscans (functionele MRI). fMRI is een moderne en veilige techniek om de hersenactiviteit in kaart te brengen. Het onderzoek vindt plaats op het Spinoza Centrum in Amsterdam. U en uw kind kunnen dus gelijk even een kijkje nemen in de keuken van de hersenonderzoeker! En als jullie het leuk vinden, kunnen we achteraf ook een foto van de hersenen van uw kind opsturen.

Uw kind zal tijdens de scans twee computertaken uitvoeren, zodat wij kunnen meten hoe de hersenen reageren op feedback, bijvoorbeeld bij het maken van rekensommen of meerkeuzevragen. Elke taak duurt ongeveer 25 minuten. In totaal zal uw kind maximaal een uur in de scanner liggen en zullen wij er alles aan doen om deze tijd zo comfortabel mogelijk te maken. De taken zijn niet bijzonder moeilijk of vermoeiend. Uw kind krijgt van tevoren uitgebreide uitleg en voldoende oefening zodat hij/zij de taken goed zal begrijpen en goed zal kunnen uitvoeren. Daarnaast zal uw kind eerst in de ‘oefenscanner’ gaan om alvast te kunnen ervaren hoe dit voelt. Algemene informatie over deelname aan fMRI-onderzoek bij het Spinoza Centrum vindt u in de bijgevoegde informatiebrochure.

Over twee jaar is de vervolgmeting met een fMRI-scan. Deze meting is van belang om de ontwikkeling in kaart te kunnen brengen. Bijvoorbeeld: voorspelt de leerhouding in de brugklas waar de hersenen twee jaar later de aandacht op richten tijdens leren? Te zijner tijd krijgt u een uitnodiging om deel te nemen aan deze tweede fMRI-meting. Omdat het toestemmingsformulier in de bijlage alleen geldt voor de huidige eerste meting, ontvangt u een aantal weken voor de tweede meting een nieuw toestemmingsformulier. Dan zal ook de screeningsprocedure worden herhaald.

Vrijwilligheid

Deelname aan dit nieuwe onderdeel is optioneel en vrijwillig. Als uw kind niet aan het fMRI-onderzoek wil deelnemen, als u niet wilt dat uw kind aan het fMRI-onderzoek deelneemt, of als uw kind gaandeweg besluit dat zij/hij wilt stoppen, dan kan dat op elk moment, zonder opgaaf van redenen en zonder dat dit op enige wijze gevolgen voor uw kind zal hebben. Tevens kunt u tot 24 uur na het fMRI-onderzoek alsnog uw toestemming om gebruik te maken van de gegevens van uw kind intrekken. Mocht uw kind haar/zijn medewerking staken of mocht u binnen 24 uur uw toestemming intrekken, dan zullen de gegevens van uw kind worden verwijderd uit onze bestanden en worden vernietigd.

Vertrouwelijkheid van gegevens

De gegevens van dit fMRI-onderzoek zullen door de onderzoekers alleen worden gebruikt voor nadere analyse en voor eventuele publicatie in wetenschappelijke tijdschriften. Hierbij wordt geen gebruik gemaakt van de persoonsgegevens van uw kind en blijft de anonimiteit van uw kind gewaarborgd.

Verzekering

Omdat dit onderzoek geen risico’s voor uw gezondheid of veiligheid met zich meebrengt, gelden de voorwaarden van de reguliere aansprakelijkheidsverzekering van de Vrije Universiteit.

Nadere inlichtingen

Mocht u vragen hebben over dit fMRI-onderzoek, vooraf of achteraf, dan kunt u zich wenden tot de onderzoeksleider Sibel Altikulaç, Sectie Ontwikkelingspedagogiek, Vrije Universiteit Amsterdam, Van der Boechorststraat 1, 1081 BT Amsterdam, s.altikulac@vu.nl/ 020-5983741, of tot één van de andere onderzoekers waarvan u de gegevens vindt onderaan deze brief.

Vergoeding

Iedere deelnemende scholier ontvangt 15 euro. Ook worden de reiskosten voor u en uw kind vergoed vanaf uw huis tot het Spinoza Centrum en terug.

Meedoen?

Indien uw kind interesse heeft om aan het fMRI-onderzoek mee te doen, vragen wij u de bijlagen bij deze brief goed te lezen. Als u en uw kind op basis van deze informatie besluiten mee te doen aan het fMRI-onderzoek vragen wij u uw kind via deze link op te geven: http://bit.ly/2ppYkTT. Deze informatiepakket heeft uw kind op school ook ontvangen. Stuur vervolgens de toestemmingsverklaringen, de huisartsgegevens en het screeningsformulier (bijlagen 2.2 t/m 2.5), die uw kind op papier ontvangen heeft, ondertekend naar ons op met de bijgevoegde retourenvelop (postzegel is niet nodig).

Het screeningsformulier is om de veiligheid van uw kind tijdens het scannen te waarborgen en de huisartsgegevens zijn om eventuele toevalsbevindingen te kunnen melden. Meer informatie over deze procedures kunt u vinden hieronder en in de bijlage. Eén van de onderzoekers zal na ontvangst contact met u opnemen om een afspraak voor de fMRI-scan in te plannen.

Mocht u nog vragen hebben over dit onderzoek, vooraf of achteraf, of mocht uw kind het papieren informatiepakket niet hebben ontvangen, neemt u dan gerust contact met ons op. Bij voorbaat veel dank voor de medewerking.

 

Met vriendelijke groeten,

 

Smiddy Nieuwenhuis MSc (Promovendus)                        Sibel Altikulaç, MSc (Promovendus)

s.nieuwenhuis@vu.nl                                                                  s.altikulac@vu.nl

020-5983062                                                                                     020-5983741

 

Dr. Nienke van Atteveldt (Universitair hoofddocent)

n.m.van.atteveldt@vu.nl

020-5983473

 

Bijlagen papieren informatiepakket:

2.1. Informatiebrochure fMRI-onderzoek

2.2. Toestemmingsverklaring ouder /verzorger

2.3. Toestemmingsverklaring leerling

2.4. Screeningsformulier MRI proefpersonen

2.5. Informed consent MRI huisartsgegevens

__________________________________________________________________________________

 

Informatiebrochure fMRI onderzoek bij het Spinoza Centre for NeuroImaging

Deze informatiebrief bevat informatie over deelname aan het fMRI-onderzoek ‘Leren voor Later’. Voordat het onderzoek begint is het belangrijk dat u en uw zoon/dochter kennis nemen van de procedure die in het onderzoek wordt gevolgd. Lees daarom deze informatiebrief zorgvuldig door.

 

Wat is een MRI-scanner?

Een MRI-scanner is een apparaat waarmee afbeeldingen van het brein kunnen worden gemaakt. Bij functionele MRI (fMRI) wordt een techniek gebruikt waarmee naar de activiteit in het brein kan worden gekeken. Om deze afbeeldingen te krijgen, wordt gebruik gemaakt van een sterk magnetisch veld. Er wordt geen gebruik gemaakt van radioactiviteit of vormen van röntgenstraling. De scanner maakt veel geluid en daarom krijgen deelnemers aan fMRI-onderzoek oordopjes in en een koptelefoon op.

 

Wie kan aan fMRI-onderzoek deelnemen?

Voorafgaand aan het onderzoek vindt een screening plaats. Daarbij dient u rekening te houden met het volgende:

Metalen voorwerpen

De sterke magneet van de fMRI-scanner trekt metalen voorwerpen aan. Dit betekent dat uw zoon/dochter niet aan het onderzoek kan deelnemen wanneer hij of zij een metalen voorwerp op of in het lichaam draagt. Dit geldt bijvoorbeeld voor niet-uitneembare (slotjes)beugels, medicijnpompen, vaatclips in het hoofd, kunsthartkleppen, metaalsplinters in het oog en piercings (die niet verwijderd kunnen worden). Draadjes achter de tanden zijn geen probleem uit het perspectief van veiligheid. Wel kan het zijn dat draadjes achter de de tanden voor het onderzoek onwenselijk zijn, omdat ze sommige MRI-signalen storen. Tatoeages zijn toegestaan, maar moeten wel worden vermeld op het screeningformulier.

Om dit te controleren dient u een screeningsformulier in te vullen voordat uw zoon/dochter aan het onderzoek deelneemt. Voor de veiligheid van uw zoon/dochter is het belangrijk dat u het screeningsformulier naar waarheid invult.

Claustrofobie

De fMRI-scanner is een 1.2 meter lange buis. Tijdens het scannen ligt uw zoon/dochter met het hoofd tot zijn of haar middel in de buis. Als uw zoon/dochter enigszins last heeft van claustrofobie levert dit waarschijnlijk geen problemen op. Omdat de buis van de fMRI-scanner door sommige mensen als klein wordt ervaren, wordt jongeren met ernstige claustrofobie afgeraden mee te doen aan dit onderzoek.

Zwangerschap

Zwangere vrouwen kunnen helaas niet deelnemen aan fMRI-onderzoek op het Spinoza Centre. Op dit moment is er nog onvoldoende bekend over de invloed van sterke magnetische velden op de ontwikkeling van embryo’s.

 

Toevalsbevindingen

Er bestaat een (zeer kleine) kans dat tijdens het fMRI-onderzoek een afwijking in de hersenen van uw zoon/dochter wordt gevonden. Dit wordt een ‘toevalsbevinding’ genoemd. Vaak zijn dit kleine afwijkingen of normale variaties, maar in een enkel geval kan het een ernstige afwijking betreffen. Een radioloog zal de beelden in dat geval beoordelen en zo nodig contact opnemen met uw huisarts. Indien de onderzoeker de beelden ter beoordeling doorstuurt naar de radioloog van het MRI Centrum Amsterdam, dan zullen de gegevens van uw zoon/dochter volgens de wet ten minste 15 jaar moeten worden bewaard bij het MRI Centrum Amsterdam. Uw kind kan alleen deelnemen aan dit fMRI-onderzoek als u met deze procedure akkoord kunt gaan en voorafgaand aan het onderzoek de (praktijk)naam, telefoonnummer en adres van de huisarts van uw zoon/dochter op te geven, alsmede zijn/haar Burgerservicenummer (BSN).

 

We willen u erop wijzen dat de onderzoeker niet medisch is opgeleid en dus niet in staat is alle vormen van hersenbeschadiging te detecteren. Tevens is het technisch niet mogelijk alle hersenbeschadigingen te zien op de fMRI-scan die we van het hoofd van uw zoon/dochter nemen, aangezien dit geen medische scan betreft.

 

Wat betekent deelname aan het onderzoek?

De jongeren die mee willen en mogen doen worden uitgenodigd om (met hun ouder/verzorger) naar het Spinoza Centre for NeuroImaging te komen. Dit is een modern onderzoekscentrum waar onderzoek wordt uitgevoerd naar de hersenen.

Voorafgaand aan het onderzoek zal uw zoon/dochter eerst oefenen in een ‘oefenscanner’. Deze scanner ziet er precies hetzelfde uit als de echte scanner, maar bevat geen magneet. Op deze manier kan uw zoon/dochter wennen aan de scanner. Na het oefenen zal uw zoon/dochter worden gevraagd plaats te nemen in de echte scanner en om daar twee taken uit te voeren. Tijdens deze taken is er constant contact met een gecertificeerde onderzoeksassistent. Uw zoon/dochter mag te allen tijde aangeven te willen stoppen met het onderzoek. In totaal zal het onderzoek (inclusief ontvangst, uitleg, oefenen en het werkelijke onderzoek) ongeveer 90 minuten duren, waarvan uw zoon/dochter maximaal 60 minuten in de scanner zal liggen.

Als het onderzoek is afgerond zullen we met u en uw zoon/dochter het onderzoek nabespreken. Dit om er zeker van te zijn dat er geen onbeantwoorde vragen meer zijn. Als uw kind het leuk vindt, kunnen wij achteraf per mail een plaatje van zijn of haar hersenen opsturen.

 

Vergoeding

Voor deelname aan het MRI-onderzoek ontvangt uw kind een vergoeding van 15 euro. Ook worden de reiskosten voor u en uw kind vergoed vanaf uw huis tot het Spinoza Centre en terug.

 

Hoe bereidt mijn zoon/dochter zich voor op het MRI-onderzoek?

De MRI-scanner maakt gebruik van een sterk magnetisch veld. Het is daarom van belang dat uw zoon/dochter tijdens het onderzoek geen metaal op het lichaam draagt, zoals metalen knopen, metalen ritsen of een beugel-bh. Zorg ervoor dat uw zoon/dochter comfortabele kleding draagt of meeneemt. Deze kleding moet bestaan uit een shirt dat bovenlichaam, inclusief minimaal een deel van de bovenarmen, volledig bedekt. Uw zoon/dochter kan zijn/haar eigen broek dragen mits hier uiteraard geen ijzeren voorwerpen aan vastzitten (een standaard spijkerbroek heeft koperen ritsen en knopen en is daarmee geen probleem). Wij raden aan om comfortabele kleding aan te doen zonder ijzer, zoals bijvoorbeeld een joggingbroek en een trui. Doe eventuele piercing(s) uit en laat sieraden zoveel mogelijk thuis. Tot slot is het van belang dat uw zoon/dochter sokken aan heeft tijdens het scannen. Dit voorkomt huid op huid contact en komt het signaal ten goede.

 

Hoe komt u bij de MRI-scanner?

De MRI-scanner staat in het Spinoza Centrum, Meibergdreef 75, Amsterdam. Het Spinoza Centrum ligt naast het AMC. U kunt het Spinoza Centrum bereiken met metro 54 (richting  Gein). U stapt uit  bij halte Holendrecht/AMC en neemt uitgang Oudenrijnlaan/AMC. Ook als u de trein neemt, stapt u  uit bij Amsterdam Holendrecht en neemt u de uitgang Woonwijk Holendrecht/AMC. Vanaf de halte kunt u er voor kiezen om de route buiten het AMC om te nemen of de overdekte route door het AMC. Als u de route buitenom neemt, gaat u na de OV poortjes rechtsaf, waarna u linksaf het  fietspad en de gele bordjes met N.I.N. volgt. Ga de houten brug aan uw rechterhand over, sla meteen linksaf en loop door tot u aan uw rechterhand een zebrapad ziet richting de parkeerplaats. Steek hier over en loop rechtdoor tot u bij een groot grijs gebouw komt: de IWO tentamenzalen. Sla hier rechtsaf tot u niet verder kunt en ga dan links.  Loop onder de witte loopbrug door, waarna u de tweede straat links neemt en 50 meter doorloopt. Aan uw rechterhand ligt nu het Spinoza Centrum, een bruin met wit gebouw omringd door gras. De bel vindt u rechts van de schuifpui.

Indien u met de auto vanaf de A2 of A9 komt, volgt u de borden naar het AMC. Bij de eerste verkeerslichten (naast Sizzling Wok) gaat u rechtdoor, bij het volgende kruispunt slaat u rechtsaf de Meibergdreef op. Blijf rechtdoor rijden tot u op een rotonde komt, neem hier de derde afslag om bij parkeergarage P2 te komen. Vanaf P2, verlaat de garage via de uitgang op de begane grond. Ga twee keer rechtsaf en volg het fietspad langs de parkeergarage tot de splitsing, waar u linksaf gaat. Steek hierna meteen rechts de weg over en volg het pad tot u na 50  meter  voor  het  Spinoza  Centrum  staat, een bruin met wit gebouw omgeven door gras. De bel vindt u rechts van de schuifpui.

 

Contact

Als u na het lezen van deze informatiebrochure nog vragen heeft dan kunt u contact opnemen met een van de leiders van het fMRI onderzoek, dr. Nienke van Atteveldt (n.m.van.atteveldt@vu.nl) en/of drs. S. Altikulaç,  (s.altikulac@vu.nl, 020-5983741). Ook als u achteraf nog vragen heeft kunt u altijd contact opnemen.